Associação Capoeira Interaçâo

Maracatu

Gedurende de koloniale tijd heerste er een gebruik dat “Erfgenaam van de Koning van Congo” werd genoemd. Hierbij kwamen alle slaven, vrij of niet, bij elkaar om de koning van de negers te eren. De ceremonie bestond uit het kiezen en het kronen van een koning – een gevrijwaarde slaaf – die vervolgens de dienst uitmaakte in het gebied waarvoor hij was aangeduid. De koning en koningin werden aangesteld door de priesters van de betreffende parochie op de dag van de “Nossa Senhora do Rosário”. Vanaf deze dag hadden ze hun eigen hof en hadden bijna evenveel macht als de militaire rangorde. Een van de belangrijkste functies was die van stamhoofd of hoofd der volkeren – dit waren onderverdelingen van negers in groeperingen. In Recife bestonden de volkeren uit mensen van verschillende afkomst. De meeste waren afkomstig uit Angola.

Na de verdwijning van de “Instituição do Rei do Congo” halverwege de 19^de eeuw, was er in Recife enkel nog het “Mysteriespel van Congo”, een spectakel waarbij Afrikanen, meestal slaven, een stuk opvoerden gevolgd door eigenzinnige muziek en dans. Toen ook het Mysteriespel van het toneel verdween, werden er geen hele stukken meer opgevoerd. Alleen de traditie van de feeststoet bleef nog bestaan. Het spel dat we nu als Maracatu kennen, is hiervan afgeleid.

Bij de huidige Maracatu zien we nog enkele gebruiken terug uit het Mysteriespel van Congo, zoals duidelijke rangordes en een onderverdeling van enkele deelnemers. Maracatu werd in Recife ook wel “Maracatu Nação” (van het volk) genoemd, omdat mensen uit het volk deelnamen aan de feeststoet.

De liederen die bij Maracatu worden gezongen, hebben een religieus karakter. In deze liederen (volksliederen ter ere van de heiligen) wordt verwezen naar de kroning van de negerkoning en naar de goden die door de verscheidene volkeren worden geëerd. De spelers zoeken in de zang en muziek naar een leefwijze om de kracht van hun voorouders te doen herleven. Ondanks dat Maracatu haar oorsprong vindt in Afrika, doen er tegenwoordig niet alleen negers aan de feeststoet mee, maar ook kleurlingen en blanken. Het komt zelfs regelmatig voor dat een blanke een plaats inneemt, die eigenlijk alleen voor een neger is bestemd.

Heden zijn er twee vormen van Maracatu die ieder geheel eigen en markante eigenschappen hebben. De zijn de “Maracatu de Baque solto” en de “Maracatu de Baque Virado”, waarvan de laatste de oudste vorm is.

De “Maracatu de Baque Virado” wordt ook wel “Maracatu Nação” genoemd. In de optocht komt nog steeds de koninklijke stoet voor. Deze stoet is nauwelijks anders dan de optocht die door de Afrikaanse slaven ten tijde van het kolonisme werd gehouden ter ere van de kroning van de Koning van Congo.

Maracatu de Baque Virado is vooral aanwezig in de stad en bovenal in de hoofdstad. Vroeger zag je de Maracatufestiviteiten vooral op het binnenhof van kerken in Recife, Olinda en Itamaracá. Deze festiviteiten werden aangemoedigd door de kerkelijke broederschappen “Nossa Senhora do Rosário” en “São Benedito”.

Door de jaren heen onderging die feeststoet veranderingen. De feeststoet verdween geleidelijk bij het feest van de Heilige Driekoningen en werd nu onderdeel van de Carnaval. De feeststoet is nu nog steeds een belangrijk onderdeel van de Carnaval in Pernambuco.

De vorm van Maracatu die ook wel bekend stond als de Maracatu van het Volk, werd tenslotte Maracatu de Baque Virado genoemd om deze vorm te onderscheiden van de nieuwe vorm die nu ontstond: Maracatu de Baque Solto. De volkeren waren van Afrikaanse oorsprong. Zij waren toegewijd aan afro-braziliaanse godsdiensten. Zij eerbiedigden de Calunga (pop), die fungeerde als afbeelding van een zeer gerespecteerde god binnen hun godsdienst. Ze zongen volksliederen ter ere van de doden, waarin verzen van Afrikaanse bodem voorkwamen. De versregels worden door één persoon voorgezongen en beantwoord of herhaald door de rest van de groep. Het geluid van een fluit geeft het begin en het eind van een lied aan.

De muziek van Maracatu de Baque Virado bestaan enkel en alleen uit percussie. Instrumenten die worden gebruikt zijn: de gonguê, tatol, caixa de guerra en zabumbas. Hierdoor krijgt de stoet meer het karakter van een fabelachtige ontmoeting tussen de deelnemers. In de dans blijven bewegingen van Afrikaanse oorsprong behouden.

De stoet verloopt volgens een geordend geheel: voorop komen de hofdames die de calungas (poppen als afbeelding van de goden die zij vereren) tijdens de optocht dragen.

Daarachter komen, beschermd door een baldakijn (in de vorm van een parasol), de koning en de koningin, ieder met een kamermeisje. Daarna volgen de prins en de prinses, de minister, de ambassadeur, de hertog en de hertogin, de graaf en gravin, de raadsheer, soldaten, leenmannen, inwoners van de staat Bahia, lansieren en de vlagdrager. Daarnaast nemen ook de kroonwachter, de kornetblazer, tamboer-maître (leider met een staf aan het hoofd van optochten), de secretaris, percussionisten en caboclos de pena (een bepaalde groep kleurlingen) deel aan de stoet.

De oudste vorm van Maracatu de Baque Virado die nog steeds beoefend wordt, is vertegenwoordigd in de in 1800 opgerichte groep “Maracatu Nação Elefante”. De groep heeft haar activiteiten gestaakt na de dood van haar koningin, D. Santa, in 1962, maar is na 24 jaar weer begonnen met het organiseren van optochten. Ook de groep “Maracatu Nação Sol Nascente” heeft gedurende 50 jaar haar aktiviteiten gestaakt. De datum van oprichting is onbekend.

Andere traditionele groepen zijn: Maracatu Nação Leão Coroado (opgericht in 1963), Estrela Brilhante (1910), Porto Rico do Oriente (1916), Cambinda Estrela (1935), Almirante do Forte (1935) en Indiano (1949).

Enkele recenter opgerichte groepen zijn: Maracatu Nação Encanto do Pina (1981), Maracatu Nação Linda Flor (1984) en Maracatu Nação Gato Preto (1989).

In 1989 onstond de groep “Maracatu Nação Pernambuco” die ook wel “Banda e Bloco Cultural” werd genoemd. Zij waren geïnspireerd door traditionele maracatus en hadden als doel het verspreiden en bekend maken van dit cultureel spektakel.

In tegenstelling tot de Maracatu de Baque Virado, is de Maracatu de Baque Solto waarschijnlijk ontstaan door de zogeheten “Cambindas”. Deze cambindas waren spelers van mannelijke dansgroepen die als vrouw verkleed gingen.